Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej w Toruniu to miejsce, które pokazuje codzienność polskiej wsi z ostatnich dwóch stuleci. Nie są to suche ekspozycje za szybami – w sercu miasta czeka skansen z drewnianymi chatami, młynami i warsztatami rzemieślniczymi, a w budynku dawnego arsenału można zobaczyć, jak naprawdę wyglądało życie na Kujawach, Kaszubach czy ziemi chełmińskiej.
- autentyczne drewniane chaty
- interaktywne wystawy multimedialne
- bliskość do starówki Torunia
- unikalny skansen w centrum miasta
- dokumentacja kultury rybackiej
Historia muzeum i jego założycielka
Muzeum powstało 1 stycznia 1959 roku, choć jego historia zaczęła się wcześniej. Tuż po wojnie, w 1946 roku, do Torunia przyjechała Maria Znamierowska-Prüfferowa – etnolożka z Wilna, która objęła stanowisko w Katedrze Etnologii na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika. Już wtedy, tworząc Dział Etnograficzny w Muzeum Miejskim, planowała coś większego – samodzielną placówkę i skansen.
Przez trzynaście lat kierowała muzeum, budując jego zbiory i realizując wizję parku etnograficznego w centrum miasta. Zmarła w 1990 roku, a dziewięć lat później muzeum otrzymało jej imię. Dziś to jedna z trzech samodzielnych instytucji etnograficznych w Polsce, finansowana przez Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego.
Siedzibą muzeum od momentu powstania jest dawny Arsenał artyleryjski z 1824 roku – solidny budynek przy Wałach gen. Sikorskiego, który przetrwał zawieruchę dziejów i idealnie nadaje się do przechowywania cennych zbiorów.
Park Etnograficzny – skansen w centrum Torunia
Największą atrakcją muzeum jest Park Etnograficzny, otwarty dla zwiedzających w 1969 roku. To wyjątkowe miejsce – niewielu skansenów w Europie może pochwalić się lokalizacją tak blisko zabytkowej starówki. Spacer od Rynku Staromiejskiego zajmuje dosłownie kilka minut.
W parku stoją autentyczne obiekty drewnianej architektury z Kujaw, Pałuk, Kaszub i ziemi chełmińskiej. Chaty z zagrodami, młyny, spichlerz, kuźnia – wszystko przeniesione i zrekonstruowane kawałek po kawałku. W latach 1985-1988 do parku trafiło aż 18 obiektów, tworząc spójną całość przypominającą wiejską osadę z przełomu XIX i XX wieku.
Zwiedzanie parku to coś więcej niż oglądanie budynków. Można zajrzeć do środka, zobaczyć jak urządzono izby, gdzie stał piec, gdzie spano, jak wyglądała kuchnia. Nie każdy wie, że część obiektów pochodzi z osad rybackich – muzeum od początku specjalizowało się w dokumentowaniu kultury rybackiej regionu nadwiślańskiego.
Wystawa stała „Tajemnice codzienności”
W głównym budynku czeka ekspozycja, która ucieka od tradycyjnego muzealnego podejścia. „Tajemnice codzienności. Kultura ludowa i jej pogranicza od Kujaw do Bałtyku (1850-1950)” to nowoczesna wystawa łącząca oryginalne przedmioty z multimediami – archiwalnymi filmami, nagraniami dźwiękowymi, prezentacjami.
Wystawa pokazuje życie codzienne mieszkańców kilku regionów etnograficznych: Kujaw, Pałuk, Kaszub i ziemi chełmińskiej. Stroje ludowe, narzędzia pracy, wyposażenie domów, przedmioty związane z obrzędami i zwyczajami. Wszystko ułożone tak, żeby opowiadało historie – nie przez wielkie daty historyczne, ale przez ludzkie życie.
W środy wstęp na ekspozycje stałe jest bezpłatny – to dobra okazja, żeby odwiedzić muzeum bez wydawania złotówki. Trzeba tylko pamiętać, że w ten dzień nie ma możliwości wynajęcia przewodnika.
Dla kogo jest to muzeum?
Muzeum sprawdzi się dla różnych grup zwiedzających. Rodziny z dziećmi w wieku szkolnym znajdą tu konkretne przykłady tego, „jak to kiedyś było” – dzieciaki chętnie porównują dawne narzędzia i przedmioty z tym, co znają z domu. Park etnograficzny daje przestrzeń do biegania między budynkami, co przy typowym muzeum bywa niemożliwe.
Miłośnicy historii i etnografii docenią bogactwo zbiorów i profesjonalne opracowanie ekspozycji. Muzeum prowadzi badania terenowe, gromadzi dokumentację, wydaje publikacje naukowe. To nie jest tylko miejsce do zwiedzania – to ośrodek badawczy z prawdziwego zdarzenia.
Dla grup szkolnych muzeum przygotowało bogatą ofertę edukacyjną. Interaktywne zajęcia pozwalają uczniom samodzielnie odkrywać tajniki wiejskiego rzemiosła, poznawać stroje ludowe, dawne obrzędy i zwyczaje. Niektóre spotkania mają formę warsztatów – można nauczyć się tradycyjnych technik rękodzieła.
Dodatkowe atrakcje i wydarzenia
Muzeum to nie tylko stałe ekspozycje. Regularnie organizowane są koncerty muzyki ludowej – zarówno polskiej, jak i zagranicznej. Odbywają się kiermasze sztuki ludowej, gdzie można kupić autentyczne wyroby rzemieślnicze.
W kalendarzu muzeum znajduje się też Dziecięcy Przegląd Folkloru Wiejskiego oraz konkurs Etnoklimaty. Od 2010 roku muzeum organizuje festiwal filmowy włączony do Europejskiej Sieci Festiwali Antropologicznych CAFFE.
Warto zajrzeć do Salonika prof. Marii Znamierowskiej-Prüfferowej – kameralnej ekspozycji poświęconej założycielce muzeum. To niewielka przestrzeń, ale ciekawie pokazuje osobę, która swoją determinacją stworzyła tę instytucję.
Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie?
Samo przejście przez Park Etnograficzny zajmuje około godziny, jeśli chce się zajrzeć do większości obiektów i poczytać opisy. Z przewodnikiem zwiedzanie może potrwać do dwóch godzin – warto, bo przewodnik opowie szczegóły, których nie znajdzie się na tablicach.
Wystawa stała w Arsenale to kolejna godzina, może nieco więcej, jeśli ktoś lubi zatrzymywać się przy eksponatach i słuchać nagrań. Łącznie spokojne zwiedzanie muzeum z parkiem to około 2-3 godzin. Jeśli dodać wystawę czasową lub udział w warsztatach, można tu spędzić pół dnia.
Muzeum udostępnia bezpłatne audioprzewodniki w języku polskim, angielskim oraz z audiodeskrypcją. Można je odebrać w sklepiku muzealnym – wystarczy smartfon i słuchawki.
Praktyczne informacje – ceny biletów
Bilety można kupować osobno na poszczególne ekspozycje lub wybrać bilet łączony:
- Bilet łączony na wszystkie ekspozycje (Park Etnograficzny + wystawa stała + Salonik): normalny 26 zł, ulgowy 18 zł, rodzinny 50 zł
- Park Etnograficzny: normalny 18 zł, ulgowy 12 zł, rodzinny 36 zł
- Wystawa stała „Tajemnice codzienności”: normalny 12 zł, ulgowy 8 zł, rodzinny 24 zł
- Wystawy czasowe: normalny 12 zł, ulgowy 8 zł, rodzinny 24 zł
Bilety ulgowe przysługują uczniom, studentom, emerytom, rencistom, osobom niepełnosprawnym z opiekunami oraz nauczycielom. Muzeum honoruje Kartę Dużej Rodziny. Zakup biletu normalnego na wystawę stałą uprawnia do zakupu biletu ulgowego na wystawę czasową.
W środy wstęp na ekspozycje stałe jest bezpłatny, ale obowiązują bilety na wystawy czasowe i nie ma możliwości wynajęcia przewodnika.
Godziny otwarcia i jak dojechać
Muzeum działa w różnych godzinach w zależności od sezonu:
Sezon letni (maj-wrzesień):
wtorek, czwartek, sobota, niedziela: 10:00-18:00
środa, piątek: 9:00-16:00
poniedziałek: nieczynne
Sezon zimowy (październik-kwiecień):
wtorek-piątek: 9:00-16:00
sobota, niedziela: 10:00-16:00
poniedziałek: nieczynne
Kasy zamykają się 30 minut przed zamknięciem muzeum. Ostatnie wejście dla grup zorganizowanych to 1,5 godziny przed zamknięciem.
Adres: Wały gen. Sikorskiego 19, 87-100 Toruń
Telefon: 56 622 80 91
E-mail: [email protected]
Muzeum znajduje się tuż przy Starym Mieście, kilka minut spacerem od głównych atrakcji Torunia. Dojazd komunikacją miejską nie sprawia problemu – w pobliżu zatrzymują się autobusy MZK. Dla przyjezdnych samochodem w okolicy są płatne parkingi, choć w sezonie turystycznym znalezienie miejsca może być wyzwaniem.
W kasie muzeum przez cały rok można kupić rękodzieło ludowe, wydawnictwa muzeum oraz pamiątki. Dla grup zorganizowanych możliwa jest płatność przelewem – szczegóły pod numerem telefonu 56 622 80 91.